برای مۆمنین و کسانی که با عنایت امیرالمۆمنین«سلام الله علیه» زیر لوای حمد قرار گرفته اند و از آب کوثر سیراب گشته اند، لحظه ای بیش نخواهد بود. این افراد، با توجه به لیاقتی که در دنیا و در پرتو پیروی از اهل بیت «سلام الله علیهم» کسب کرده اند، بنا بر تعبیر روایات، مانند برق جهنده، به بهشت و جایگاه خود خواهند رسید.
در زندگی لحظاتی هست که برای ما التهاب زیادی دارد مثل لحظاتی که قرار است نتیجه کاری که برایش زحمت کشیده ایم ببینیم مثل مواقعی که منتظر نتیجه کنکور هستیم ،یا زمانی که می خواهیم نمرات امتحاناتمان را ببینیم یا در یک آزمون استخدامی شرکت کرده و متظر نتیجه ایم ،در این لحظات قلب ما تند تند می زند و در ذهن خود افکار ضد و نقیض ،بیم ها و امیداها را می پرورانیم .
یکی از مواقعی که اعلام نتایج در آنجا با التهاب و هیجان نفس گیری همراه است ،موقف حساب و حسابرسی خداوند متعال در قیامت است.
زمانی است که نه دوباره امتحان می گیرند و نه می توان به نتیجه اعتراضی کرد ،اگر نمره قبولی گرفته شد جایزه اش بهشت است و اگر نه سوختنی است عمیق و جانکاه که پایانی برای آن نیست ، پناه می بریم به خداوند مهربانی از چنین روزی ، از آن روز بیشتر بدانیم:
 حسابرسی در قیامت
از قرآن کریم به خوبی استفاده می شود که در روز قیامت، به حساب افراد و نحوه عملکرد آنان در دنیا رسیدگی می شود:
«وَ نَضَعُ الْمَوازینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْئاً وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنا بِها وَ كَفى‏ بِنا حاسِبینَ»[1]
خداوند متعال می فرماید: ما در روز قیامت، ترازوهاى عادلانه می گذاریم و اعمال نیک و بد انسان ها را با آن می سنجیم. در آن روز، به هیچ كس هیچ گونه ظلم و ستمی نمى‏شود و از استحقاق کسی كاسته نمى‏گردد و اگر عمل مكلف به وزن دانه خردلى هم باشد، آن را مى‏آوریم و همین كافى است كه ما حسابگر و حسابرس باشیم.
همچنین قرآن کریم در آیه دیگری با عبارت «وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»[2]، بر سۆال از همه اعمال انسان در قیامت تأکید می ورزد و در آیاتی نیز مصادیق سۆالات قیامت را بیان می فرماید.[3]
 حسابرسی نیکوکاران
آیات شریفه قرآن کریم در موضوع معاد و نیز روایاتی که در این زمینه وجود دارد، نشانگر سختی قیامت و دقیق بودن حسابرسی اعمال است، امّا باید دانست که حسابرسی در قیامت با همه سختی ها و مشکلات خود، برای مۆمنین و کسانی که با عنایت امیرالمۆمنین«سلام الله علیه» زیر لوای حمد قرار گرفته اند و از آب کوثر سیراب گشته اند، لحظه ای بیش نخواهد بود. این افراد، با توجه به لیاقتی که در دنیا و در پرتو پیروی از اهل بیت«سلام الله علیهم» کسب کرده اند، بنا بر تعبیر روایات، مانند برق جهنده، به بهشت و جایگاه خود خواهند رسید.
به نظر می رسد منظور از اصحاب «اعراف» که قرآن کریم از آنان سخن می گوید نیز شیعیان و پیروان اهل بیت«سلام الله علیهم» هستند که در قیامت، زیر لوای حمد قرار می گیرند و در آن جایگاه فرح بخش، به تماشای محشر و محاسبه اعمال و وضعیّت مردمان می نشینند تا حسابرسی تمام شود و از جایگاهی که دارند و از تماشای صحنه محشر، لذّت می برند.
 حسابرسی بدکاران
در مورد بدکاران، وضعیّت بسیار سخت و ناراحت کننده خواهد بود. بر عکس نیکوکاران که با نور ایمان و نور ولایت راه خود را می یابند و در یک لحظه نجات پیدا می کنند، بدکاران در تاریکی و ظلمت مطلق به سر می برند و باید سختی روزهای متعدّد و بسیار طولانی قیامت را تحمّل کنند و به سۆالاتی که از آنها پرسیده می شود، پاسخ گویند. آنان در ظلمت و تاریکی، همدیگر را نمی بینند و در آن صحرای پرهیاهو به همدیگر تنه می زنند و موجبات ناراحتی یکدیگر را فراهم می کنند. خلاصه به تعبیر قرآن کریم، شومی و بدبختی گریبان گیر بدکاران و گناه کاران است:
«وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ، فی‏ سَمُومٍ وَ حَمیمٍ، وَ ظِلٍّ مِنْ یَحْمُومٍ ، لا بارِدٍ وَ لا كَریمٍ، إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُتْرَفینَ، وَ كانُوا یُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظیمِ»[4]
دست چپی ها (کسانی که نامه عملشان به دست چپ داده شده است)، بسیار شومند. آنان زیر هرم و دود جهنّم هستند. آتش و دودی که خودشان به واسطه اعمال دنیوی خود، مانند پیروی از هوی و هوس، تجمّل گرایی، اسراف و ... به وجود آورده اند. آنان با اصرار بر گناه و تن دادن به خواهش های نفسانی و شهوانی، این آتش و درد و رنج را برای خود فراهم ساخته و چاره ای از آن ندارند.
قرآن کریم بارها در تشریح مسائل و وقایع قیامت، بر این نکته تأکید می فرماید که قیامت برای بدکاران بسیار سخت و برای نیکوکاران آسان و راحت است. همچنین منشأ این سختی و یا آرامش و راحتی در قیامت را اعمال خود انسان ها در دنیا برمی شمرد. کسی که در دنیا خود را در مسیر ولایت و اهل بیت«سلام الله علیهم» قرار داده است، در آخرت نیز از هدایت و نور آنان، از کوثر و لوای حمد ایشان، برخوردار می شود و آنکه در دنیا، راه آن بزرگواران که راه هدایت و رستگاری است را طی نکند و در ظلمت و تاریکی خواهش های نفسانی قدم بردارد، در قیامت نیز در تاریکی مضاعف خواهد بود و بابد متحمّل سختی و مشقّت فراوانی شود.
مواقف قیامت
از قرآن و روایات معلوم مى‏شود كه در قیامت، مواقف بسیارى برای حسابرسی به حساب بندگان وجود دارد. از جمله مواقف قیامت، می توان به مواقف اهل بیت«سلام الله علیهم»، نماز و حق النّاس اشاره کرد که از بندگان راجع به محبّت و ولایت اهل بیت، اهمیّت آنان به نماز و میزان مراعات حقّ النّاس سۆال می شود و اگر پاسخ قانع کننده ای نداشته باشند، حق عبور از آن مواقف را ندارند.
گذر از مواقف قیامت، به تعبیر قرآن کریم، پنجاه هزار سال طول می کشد. قرآن، هنگام بیان شدّت حسابرسی در قیامت و سختی آن، یک جا می فرماید: قیامت هزار سال است[5] و در جای دیگر می فرماید: پنجاه هزار سال طول می کشد![6] امام صادق «سلام الله علیه» در توضیح این مطلب فرموده اند:
«فَإِنَّ فِی الْقِیَامَةِ خَمْسِینَ مَوْقِفاً كُلُّ مَوْقِفٍ مِثْلُ أَلْفِ سَنَةٍ- مِمَّا تَعُدُّونَ‏ ثُمَ‏ تَلَا هَذِهِ الْآیَةَ- فِی یَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَة»[7]
یعنی قیامت پنجاه موقف دارد که هر موقف آن، هزار سال طول می کشد! البته این سختی ها و طول کشیدن قیامت، برای مۆمنین و نیکوکاران، لحظه ای بیش نیست و بسیار گذراست، چنانکه وقتی به پیامر اکرم«صلّی الله علیه وآله وسلّم» عرض شد که حسابرسی در قیامت چقدر طولانی و سخت است!؟ فرمودند: برای مۆمن یک لحظه است، و کمتر از خواندن یك نماز در دنیا طول می کشد.
«وَ الّذی نَفسِ مُحمَّد بِیَده إنَّه لَیَخِّفُ علَى المُۆمِن حتّى یَكون أخفّ عَلیه مِن صَلاة مَكتوبَة یُصلیها فی الدُّنیا»[8]
در واقع، صدمات و سختی های مۆمن حقیقی در دنیا و ریاضت های دینی او، موجبات آرامش و راحتی او را در قیامت فراهم می سازد. بنابراین هرچه مۆمنین بیشتر در انجام واجبات و عبادات کوشا باشند و از گناه و نافرمانی خداوند اجتناب ورزند، در قیامت، راحت تر و شادتر خواهند بود.
با این وجود، آیا واقعاً ارزش ندارد کسی هشتاد سال یا در نهایت صد سال زندگی دنیا را، در مضیقه و مشقّت باشد و پا روی هوا و هوس و شهوات خود بگذارد تا پنجاه هزار سال در رفاه و آسایش باشد؟ مسلّما ارزش دارد. در حالی که زمان قیامت، فقط پنجاه هزار سال حسابرسی نیست، بلکه برای همیشه و ابدی خواهد بود.

بنام خدا

ایمان آوردن به روز آخرت به چه معناست؟ خیلی از مردم فکرمی کنند که به روز آخرت ایمان دارند. آنها می دانند که روز آخرتی وجود خواهد داشت . اما از نظر قرآن تعداد بسیار کمی از مردم جهان به روز آخرت ایمان دارند. از نظر قرآن تعداد کمی از مردم واقعا روز قضاوت را قبول دارند. از نظر قرآن آخرین کتاب آسمانی ، کسی که روز آخرت را بر این دنیا ترجیح ندهد ، یعنی اینکه به روز آخرت ایمان ندارد. خیلی از مردم ظاهرا روز آخرت را قبول دارند ولی در واقع به آن ایمان ندارند.  کسی که این دنیای فانی را بر جهان آخرت ترجیح دهد ، یعنی اینکه به روز آخرت ایمان ندارد.

[16:97] هر کس اعمال پرهیزکارانه انجام دهد، چه مذکر و چه مؤنث، در حالی که ایمان داشته باشد، ما مطمئناً زندگی سعادتمندانه ای در این دنیا به او خواهیم داد و (در روز قضاوت) به خاطر اعمال پرهیزکارانه شان مطمئناً پاداش آنها را کامل خواهیم پرداخت.

کسی که به روز آخرت ایمان دارد، باید روز آخرت را بر این جهان ترجیح و برتری دهد. . اگر لازم باشد باید همه چیزش را برای آن روز بدهد، حتی جانش را. باید برای آن روز کار کند ، بطوریکه زندگی این جهان را به آن جهان متصل کند. باید برای ملاقات با پروردگار تلاش کند. طوریکه انگار فردا روز قیامت است.

اگر هر کدام از ما ایمان راسخ و کامل به روز قیامت داشته باشد، بدون شک و تردید به عبادت خداوند روی می آورد و مشغول عبادت می شود و از گناه و زشتیها پرهیز می نماید و در نتیجه شرافتمندانه و خوشبخت زندگی می کند.

شاعر می گوید:

ولست أری السعادة جمع مال ولکن التقی هو السعید

سعادت و خوشبختی را در گردآوری مال مشاهده نمی کنم بلکه انسان پرهیزگار تنها سعادتمند می باشد.

شاعر شیرین سخن سعدی چنین می گوید:

بزرگی نه به مال است پیش اهل کمال مال تالب گور است و بعد از آن اعمال

خداوند می فرماید:

﴿مَنْ عَمِلَ صَالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً...﴾. (النحل: 97).
هر که عمل نیک انجام داد، مرد باشد یا زن در حالیکه مومن و مسلمان است هر آئینه زنده داریمش زندگی پاکیزه ...

2-سنجش و دقت در گفتارو کردار:

شخصی که به روز آخرت ایمان دارد و می داند که در برابر هر چیزی محاسبه می شود، شکی نیست که در هر کردار و گفتار خویش می اندیشد و دقت می نماید، هیچ عملی انجام نمی دهد و هیچ سخنی نمی گوید مگر اینکه راست و درست باشد زیرا که می داند خداوند در قرآن فرموده است:

﴿وَلا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً﴾. (الإسراء: 36).
یعنی: آنچه به آن علم و یقین نداری پیروی نکن، زیرا که گوش و شنوائی و چشم و بینائی و دل و قلب و شعور، از همه اینها انسان مسئولیت دارد و پرسیده می شود.

3-سبقت جستن در اعمال نیک:

هنگامی که شخص می داند چه اموری در این روز بسیار گرم و سخت اتفاق می افتد و می داند که هیچ چیزی سبب نجات وی نمی شود مگر عمل صالح، در این صورت به انجام دادن انواع کارهای نیک از قبیل نماز، روزه، صدقه، قرائت قرآن، امر به معروف و نهی از منکر، خوش رفتاری با مردم ورعایت حقوق والدین و همسایه ها و ... مبادرت می ورزد و در سبقت گرفتن در راه خیرسعی و تلاش می نماید.

﴿سَابِقُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ...﴾ (الحديد: 21).
یعنی: بشتابید به سوی آمرزشی از پروردگارتان، و به سوی بهشتی که پهنای آن به پهنای آسمان و زمین است آماده ومهیا شده برای کسانیکه ایمان آورده اند به خدا و پیامبرانش.

4-ترجیح دادن آخرت بر دنیا:

کسی که می داند و ایمان دارد که خداوند چه نعمتهائی جاویدان و همیشگی برای مؤمنان، و چه عذابها و شکنجه های پی در پی و همیشگی برای کافران، آماده کرده است، شکی نیست که دنیا را حقیر و کوچک شمرده و خاطرجمع و مطمئن می گردد که دنیا جز خانه ای موقت ومتاعی زودگذرا نیست پس خود را به خاطر دنیا ناراحت ونگران نمی سازد، در این دنیا پاکدامن و پرهیزگار زندگی می کند و برای رسیدن به منزله حقیقی وجاویدان سعی و تلاش می نماید، و قسم به خدا که آن منزل (یعنی بهشت) ارزش خستگی و کوشش زیاد را دارد.

از علی علیه السلام نقل کرده اند که فرمود:

هنگامیکه انسان در اخرین روز زندگی و اولین روز اخرتش قرار میگیرد، مال و فرزندان و عمل او در مقابلش مجسم میگردند. و در این حال، فرد رو به اموالش میکند و میگوید: به خدا قسم من بر تو حریص بوده ام، هم اکنون بگو از من چه چیزی نزد توست؟

مال پاسخ میگوید: کفنت را از من بستان و ببر.

سپس رو به فرزندانش میکند و میگوید، به خدا قسم من دوستدار و حامی شما بوده ام، چه چیزی از من نزد شماست؟

انان پاسخ میدهند که...

ما نورا به قبرت میرسانیم و در انجا دفن میکنیم.

سرانجام رو به عملش میکند و میگوید، به خدا قسم من از تو روی گردان بوده و تو را بر خود دشوار و سنگین میافتم، پس بگو که چیزی از من نزد توست؟

عملش جواب مبدهد که من با تو در قبر و تا روز رستاخیز قرین و همدم خواهم بود تا اینکه بر پروردگارت عرضه گردیم.

حال اگر او ولی ( دوست ) خدا بوده باشد کسی که نزد او میاید خوش چهره ترین و خوشبوترین و خوش جامه ترین افراد می باشد و به او میگوید: حقیقتا به بهترین منزلگاه ها وارد شده ای.

" فروح و ریحان جنه نعیم " ( سوره مبارکه واقعه - ایه ٨٩ )

ان ولی خدا می پرسد: تو کیستی؟

پاسخ میدهد: من عمل صالح توام. و سپس در حالیکه شخص را مخاطب قرار میدهد میگوید: پس تو از دنیا به بهشت رخت بربند و از غسل دهنده و حامل وی میخواهد که در کار وی تسریع کنند. هنگامی که او وارد قبر خویش میگردد دو ملک نزد او ایند، اینها بازرسان قبرند. موهایشان را بدنبال خود میکشند و با دندانهایشان زمین را وارسی میکنند. صداهایشان همچون رعد و چشمانشان چون برق است. از او میپرسند بگو پروردگارت کیست؟ پیغمبرت کیست و دینت چیست؟ او میگوید: الله پروردگار من است و محمد صلی الله علیه و اله و سلم پبغمبرم و اسلام دینم. پس ان دو ملک لراب او دعا میکنند که خداوند او را در هر چه دوست میدارد ثابت گرداند.

بعد از این ان دو ملک فضای قبر او را تا انجا که چشمانش یاری میدهد باز مینمایند و برای او دری به بهشت میگشایند و به او میگویند با اسودگی خاطر همچون جوانی مرفه بیارام.

و اگر شخصی با پروردگارش دشمن بوده باشد، در هنگام مرگ کسی نزد او میاید که از بد لباس ترین و بدبوترین خلق خدا بوده و از غسل دهنده و حامل او می خواهد که او را معطل سازد. هنگامی که وارد قبر شود بازرسان قبر نزد او می ایند و کفنش را از او بر میگیرند و به او میگویند: بگو پروردگارت، پیغمبرت کیست؟ و دینت چیست؟ او پاسخ میدهد نمیدانم. بازرسان به او میگویند: ندانسته ای و هدایت نگشته ای، و با گرز اهنین خود چنان بر او ضربت میزنند که همه جنبندگان زمین از ان می هراسند مگر جن و انس. پس دری از اتش به روی او میگشایند و به او می گویند: بخواب در بدترین وضع و شرایطی که تصورش را نتوانی کرد و او شدت ضیقی و تنگی همچون نیزه و سرنیزه خواهد شد تا بدانجا که مغزش از میان ناخن ها و گوشتش بیرون زند و خداوند مارها و عقرب ها و حشرات زمین را بر وی مسلط گرداند تا اینکه بدنش را نیش زنند. این وضع ادامه خواهد یافت تا اینکه خداوند او را از قبرش برانگیزد. وی نیز همواره به خاطر سختی وضعی که در ان قرار دارد از خداوند میخواهد که قیامت برپا گردد.